Hai tuần 0 của chương trình Tiếng Việt 1 đã trôi qua. Dường như giáo viên nào cũng thấy phấn khởi, vui vẻ vì những thành quả bước đầu đã đạt được. Nhớ lại quãng thời gian này của năm trước chúng ta còn đang bỡ ngỡ, bối rối, thì nay con đường CGD đã rộng rãi, thoáng đãng hơn, chờ đón bước đi tiếp theo của chúng ta.

         Nếu như cho chúng ta nhận xét thì chắc hẳn ai cũng nói dạy phần Vần là vất vả nhất. Quả đúng như vậy, tuy nhiên nếu làm tốt Phần Âm thì sự vất vả đó không còn là vấn đề. Ngoài nhận dạng âm, chữ ra thì ở phần này muốn học sinh đọc đúng thì trước hết cần giúp học sinh phát âm đúng. Phát âm đúng, chuẩn sẽ được nhiều cái lợi: trước hết nó giúp học sinh đọc đúng sau nữa là viết đúng. Phát âm các âm Tiếng Việt là vốn tự có của học sinh nhưng không phải lúc nào các em cũng có được cái “ vốn” chuẩn. Có rất nhiều em phát âm sai, nhầm lẫn giữa âm này với âm khác. Tiếng Việt CGD không chấp nhận cách phát âm sai vì thế giáo viên đóng một vai trò rất quan trọng trong việc rèn phát âm cho học sinh.

         Hầu hết giáo viên chúng ta cho rằng, giáo viên phát âm mẫu chuẩn thì các em sẽ phát âm chuẩn. Đúng như thế, nhưng không phải là toàn bộ, bởi sẽ có những em dù có nhìn giáo viên phát âm nhiều lần thế nào thì vẫn cứ phát âm sai. Lúc này bắt buộc giáo viên phải chỉ rõ cho các em cách phát âm. Nhưng chỉ rõ như thế nào khi mà hầu như kiến thức ngữ âm của chúng ta trong một thời gian dài không dùng đến đã bị mai một? Và có phải cứ dùng các thuật ngữ về ngữ âm thì các em sẽ hiểu?  Hãy cùng ôn lại một ít kiến thức về ngữ âm và vận dụng linh hoạt trong sửa lỗi phát âm cho học sinh để mang lại hiệu quả dạy học cao hơn.

Phân biết p/b khi phát âm:

Sai phát âm /p/ pờ thành /b/ bờ ( p và b) đều là hai phụ âm đồng vị về mặt cấu âm. môi - môi nhưng khác nhau về mặt thanh tính, /p/ là phụ âm vô thanh, /b/ là phụ âm hữu thanh.

Cách 1: Giáo viên yêu cầu học sinh đặt tay lên thanh quản, phát âm p và b, khi phát âm /p/, thanh quản rung rất nhẹ, nhưng khi phát âm /b/ thanh quản rung mạnh hơn.

Cách 2: Âm / p/: môi mím chặt sau đó bật môi mạnh cho hơi dứt khoát ra ngay ở môi. Âm /b/: môi mím nhẹ, sau đó mở to miệng cho hơi ra từ trong cổ .

Phân biết l/n khi phát âm:

        Để rèn phát âm đúng cho học sinh tôi phải trực quan hoá sự mô tả âm vị và hướng dẫn học sinh quan sát, tự kiểm tra xem mình đang phát âm âm nào: /n/ là một âm mũi, khi phát âm, sờ tay vào mũi sẽ thấy mũi rung, còn khi phát âm âm/l /mũi không rung .Sau đó, tôi cho học sinh luyện phát âm /l/bằng cách bịt chặt mũi đọc la, lo, lô, lu, lư,....Khi bịt chặt mũi học sinh không thể phát âm các tiếng na, no, nô, nu, nư. Hoặc hướng dẫn học sinh khi phát âm âm /l/ thì đưa lưỡi lên phía bên trên lợi của hàm trên ngạc cứng, còn khi phát âm /n/ thì đưa đầu lưỡi vào mặt trong của hàm răng.

Phân biệt tr/ch khi phát âm 

         Khi phát âm phụ âm /tr/ lưỡi hơi cong lại, đầu lưỡi chạm vào phần chân răng, còn khi phát âm /ch/, lưỡi thẳng, chạm nhẹ vào phần ngạc cứng, bật hơi ra.

Phân biệt t/th khi phát âm

          Phụ âm /t/ khi phát âm luồng hơi ra đằng mũi còn phụ âm /th/ thì luồng hơi sẽ ra theo miệng.  Học sinh quan sát khẩu hình và thực hiện, cảm nhận luồng hơi đi ra.

Phân biết s/x khi phát âm:

          Khi phát âm s, đầu lưỡi cong lên, rồi bật mạnh xuống giữa hai hàm răng tạo thành luồng gió rít mạnh còn khi phát âm x thì đầu lưỡi chỉ đặt giữa hai hàm răng tạo ra luồng gió rít mạnh.

        Ngoài ra, các em đọc còn nhầm lẫn chủ yếu giữa thanh ngã và thanh sắc, thanh hỏi và thanh ngã.  Ví dụ: suy nghĩ/suy nghí; nghĩ kĩ/ nghỉ kỉ…Thì giáo viên cho học sinh nắm vững cấu tạo, cách phát âm từng dấu, dùng thẻ tạo từ, nắm nghĩa của từ qua đồ dùng trực quan hoặc bằng hành động trực tiếp để từ đó phát âm đúng và tự sửa sai các dấu thanh. Tiếng Việt CGD là chương trình tối ưu để sửa lỗi sai về phát âm thông qua làm tốt các hoạt động: Thêm âm đầu để được tiếng mới, thêm thanh để được tiếng mới...

          Rèn phát âm cho học sinh là một nghệ thuật, nghệ thuật trong lao động dạy học sáng tạo của người thầy Tiểu học. Rèn phát âm phải tinh tế, sáng tạo, hiệu quả nhưng phải gần gũi với thực tế cuộc sống của các em. Giáo viên lớp Một Công nghệ ơi, hãy tự nhủ rằng: Không nên nóng vội, chắc chắn rằng năm nay ta sẽ làm tốt hơn năm trước, “vụ mùa” năm nay sẽ bội thu.

                                    Phan Thị Thúy Hằng- Tiểu học Thị trấn Phố Châu