2.1.1. Đổi mới phương pháp dạy hát

Nay tôi thay đổi quy trình dạy hát gồm 6 bước sẽ mang lại hiệu quả và chất lượng tốt hơn:

Bước 1: Giới thiệu, tìm hiểu tác giả, tác phẩm

Cách thứ 1: Giáo viên thuyết trình, giáo viên cho học sinh nghe một bản nhạc về vùng miền của bài hát đó, hoặc có thể cho các em nghe chính bài hát mà các em sẽ được học vào tiết học hôm đó.

Cách thứ 2: Giáo viên đặt câu hỏi để giới thiệu bài hát.

Cách thứ 3: Giáo viên sử dụng tranh ảnh minh họa cho bài hát để học sinh nhận xét về nội dung của chúng, từ đó dẫn dắt và giới thiệu bài hát.

Bước 2: Giới thiệu lời ca

Dạy hát ở tiểu học, đọc lời ca giải quyết 3 nhiệm vụ: học sinh biết bài hát có mấy câu, tập đọc lời ca cho trôi chảy và hiểu ý nghĩa của một số từ khó.

Cách 1: Đọc lời ca kết hợp với gõ đệm theo phách

Cách 2: Đọc lời ca kết hợp với gõ đệm theo tiết tấu

Bước 3: Nghe hát mẫu

Giáo viên hát mẫu hoặc mở đĩa nhạc cho học sinh nghe, các em lắng nghe, cảm nhận và kiểm nghiệm những điều đã tìm hiểu ở bước đọc lời ca.

Dù có đĩa nhạc, học sinh vẫn thích nghe giọng của chính thầy cô thể hiện bài hát. Khi hát, giáo viên cần chú ý đến giọng hát, cách hát và việc sử dụng nhạc cụ của mình, phải thể hiện được nội dung tình cảm của bài hát, truyền cảm được hồn của tác phẩm tới học sinh. Đĩa nhạc không thể thay thế được tiếng hát của thầy cô.

Bước 4: Khởi động giọng

Khi khởi động giọng, giáo viên cần hướng dẫn học sinh đứng thẳng, tư thế tự nhiên. Giáo viên đàn chuỗi âm ngắn, đơn giản để các em nghe và đọc bằng âm “la, ma, mô, mi”.

Bước 5: Tập hát từng câu theo lối móc xích và hát cả bài

Tập hát từng câu và kết nối theo lối móc xích sẽ giúp các em mau nhớ lời ca và hát chuẩn xác giai điệu. Việc củng cố, luyện tập từng đoạn của bài hát ngoài việc giúp các em cảm nhận giai điệu và lời ca, còn giúp các em tự tin hát đúng cao độ, câu hát không rời rạc, không ê a, phát âm nhả tiếng rõ lời. Đặc biệt là giúp các em loại bỏ sự chán nản khi chưa thực hiện được bài tập.

Thông thường, có 3 cách gõ đệm để luyện tập củng cố bài hát cả bài:

Cách 1: Hát kết hợp gõ đệm theo phách.

Cách 2: Hát kết hợp gõ đệm theo nhịp.

Cách 3: Hát kết hợp gõ đệm theo tiết tấu.

Bước 6: Củng cố, kiểm tra

Giáo viên yêu cầu học sinh nhắc lại nội dung đã học như: Các em đã học gì, nhớ điều gì, yêu thích gì? Giáo viên hướng dẫn học sinh trình bày bài hát bằng cách hát đối đáp, hát nối tiếp hoặc lĩnh xướng, trình bày bài hát kết hợp gõ đệm. Giáo viên cần chú ý giáo dục thái độ, giáo dục thẩm mỹ và dặn dò các em tiếp tục học hát cho thuộc lời ca.

Có rất nhiều cách để củng cố, sửa sai cho các em, chúng tôi đưa ra 3 cách:

Cách 1: Giáo viên lắng nghe, chữa từng lỗi nhỏ của các em.

Cách 2: Dùng đàn đánh lại 2 – 3 lần các câu mà các em hát chưa đúng để các em nghe giai điệu.

Cách 3: Mời 1 em học hát tốt nhất sửa lỗi cho bạn mình, điều này tạo nên tính tích cực trong các em, cũng như củng cố trí nhớ cho các em.

Cách 4: Hát đuổi. Giáo viên cho một nửa lớp hát trước và một nửa lớp hát đuổi theo sau.

Cách 5: Hát cộng đánh nhịp. Giáo viên cho một em hát tốt nhất lớp vừa hát vừa đánh nhịp, sau đó cho cả lớp đứng đạy vừa hát vừa đánh nhịp.

2.1.2. Đổi mới phương pháp dạy TĐN

Để đạt được mục tiêu,đồng thời căn cứ vào thực trạng dạy phân môn TĐN ở trường tiểu học Phan Bội Châu, chúng tôi mạnh dạn thay đổi quy trình dạy TĐN gồm 6 bước sẽ mang lại hiệu quả và chất lượng tốt hơn:

Bước 1: Giới thiệu bài TĐN, tên nốt, hình nốt trên khuông nhạc khóa son

Giáo viên treo bảng phụ bài TĐN lên bảng và giới thiều về bài tập đọc nhạc cho học sinh một cách ngắn ngọn rồi vào bài TĐN.

*Dạy đọc nốt trên khuông nhạc khóa sol.

Bước 2: Đọc cao độ của bài TĐN

Giáo viên dịch giọng sao cho phù hợp với giọng của học sinh. Giáo viên cho học sinh đọc cao độ từ nốt thấp lên nốt cao rồi theo hiều ngược lại.

Giáo viên cho học sinh nhận biết cao độ của các nốt nhạc trong bài TĐN.

Giáo viên cho học sinh đọc từng nốt nhạc trong bài TĐN.

Bước 3: Đọc tiết tấu và lời ca

Thường có 3 cách để các em thực hiện tiết tấu.

Cách thứ nhất: Giáo viên đọc tên nốt nhạc theo tiết tấu

Cách thứ hai: Chỉ gõ tiết tấu mà không đọc tên nốt nhạc theo tiết tấu.

Cách thứ ba: Giáo viên vừa đọc tên nốt nhạc theo tiết tấu vừa gõ tiết tấu.

Cách thứ tư: Đọc tên nốt nhạc theo tiết tấu kết hợp với gõ theo nhịp.

Bước 4: Tập đọc từng câu theo lối móc xích và đọc cả bài

Giáo viên nên đọc trước 1 – 2 lần hoặc chỉ định 1 – 2 học sinh đọc tốt cho các em nghe để các em nắm vững tên nốt nhạc và vị trí nốt nhạc hoặc giáo viên đàn giai điệu cả bài 1 – 2 lần để học sinh bước đầu hình thành ra giai điệu, đồng thời các em thấy tự tin hơn.

Bước 5: Ghép lời ca

Thông thường có 3 cách gõ đệm để luyện tập củng cố bài TĐN.

Cách 1: Hát kết hợp gõ theo nhịp

Cách 2: Hát kết hợp gõ theo tiết tấu

Cách 3: Hát kết hợp gõ theo phách

Bước 6: Củng cố, kiểm tra

Ở đây giáo viên có thể có những câu hỏi như: Các em có cảm nhận như thế nào về bài học hôm nay? Giai điệu của bài TĐN như thế nào? Tính chất vui hay buồn? Nhanh hay chậm?... Ngoài ra giáo viên có thể kiểm tra bằng cách chia nhóm, tổ, cá nhân đọc và nhận xét lẫn nhau.

2.1.3. Đổi mới phương pháp phát triển khả năng âm nhạc

Theo chúng tôi, để phân môn phát triển khả năng âm nhạc mang lại hiệu quả tốt gồm các bước sau:

* Các bước trong quy trình giới thiệu nhạc cụ

Bước 1: Giới thiệu tên, hình dáng, đặc điểm của từng nhạc cụ.

Giới thiệu tên, hình dáng của nhạc cụ sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về đặc điểm cũng như tính năng của nhạc cụ đó. Có rất nhiều cách giáo viên có thể giới thiệu nhạc cụ cho học sinh dễ nhận biết:

Cách 1: Giáo viên giới thiệu các nhạc cụ có thật cho các em.

Cách 2: Giới thiệu nhạc cụ thông qua tranh ảnh.

Bước 2: Nghe âm sắc

Việc nghe âm sắc của các nhạc cụ là rất cần thiết, nhằm giúp phát triển khả năng nghe nhạc cho các em. Có 2 cách sau:

Cách 1: Giáo viên cho các em nghe âm sắc của nhạc cụ có thật.

Cách 2: Giáo viên cho các em nghe qua âm sắc đàn phím điện tử hoặc qua băng đĩa nhạc.

Bước 3: Củng cố

Cách 1: Giáo viên yêu cầu học sinh giới thiệu từng nhạc cụ theo tranh ảnh.

Cách 2: Giáo viên củng cố kiến thức thông qua tổ chức trò chơi, như cho các em nghe âm sắc rồi đoán tên nhạc cụ.

Cách 3: Nghe hoặc xem dàn nhạc biểu diễn có sự tham gia của nhạc cụ.

* Các bước trong quy trình học kể chuyện âm nhạc

Thời lượng thực hiện nội dung kể chuyện âm nhạc khoảng 15 phút.

Theo chúng tôi, quy trình dạy kể chuyện âm nhạc gồm 6 bước là hợp lý và mang lại hiệu quả tốt.

Bước 1: Giới thiệu về câu chuyện

Giáo viên giới thiệu tên, xuất xứ hoặc khái quát về câu chuyện,có thể đưa ra các bức tranh khi bắt đầu câu chuyện, nhằm kích thích trí tưởng tượng của học sinh.

Bước 2: Giáo viên kể chuyện

Cách thứ 1: Giáo viên kể chuyện thông qua sự hiểu biết của mình

Cách thứ 2: Giáo viên kể chuyện thông qua các bức tranh

Cách thứ 3: Sử dụng hình thức phát vấn

Cách thứ 4: Giáo viên cho 1 học sinh đứng dậy đọc câu chuyện

Bước 3: Học sinh tập kể chuyện

Học sinh có thể đứng tại chỗ hoặc lên trước lớp, dựa vào tranh minh họa, kể từng đoạn (phần đầu, phần giữa, phần cuối) hay toàn bộ câu chuyện, các em có thể dựa vào những chi tiết đã sắp xếp theo thứ tự để tập kể chuyện.

Bước 4: Giáo dục thái độ.

Cách 1: Giáo dục thái độ thông qua các câu chuyện mà giáo viên đang dạy.

Cách 2: Giáo viên hướng dẫn các em liên hệ với thực tế, kể một vài tấm gương mà các em biết, thông qua đó, giáo viên động viên các em cố gắng học tập.

Bước 5: Nghe nhạc.

Đây là khâu then chốt nhằm phát triển khả năng nghe nhạc của các em, thông qua kể chuyện âm nhạc. Khi cho các em nghe nhạc, giáo viên nên cho các em nghe các bản nhạc liên quan đến câu chuyện mà giáo viên đang dạy.

Bước 6: Củng cố.

Cách 1: Giáo viên sử dụng hình thức phát vấn, đặt một vài câu hỏi, học sinh trả lời để khắc sâu nội dung câu chuyện, giúp các em nhớ câu chuyện tốt hơn.

Cách 2: Giáo viên đưa ra các chi tiết, yêu cầu học sinh sắp xếp chúng theo trình tự câu chuyện.

2.2. Tổ chức các hoạt động âm nhạc ngoại khóa

2.2.1. Hoạt động văn nghệ trong sinh hoạt chung của nhà trường

Âm nhạc ngoại khóa là mảng không thể thiếu trong nhà trường phổ thông nói chung và tiểu học nói riêng. Trong nhà trường phổ thông, hoạt động văn nghệ trong sinh hoạt chung của nhà trường không nằm trong chương trình môn học, nhưng lại chiếm một vị trí quan trọng trong đời sống nhà trường.

Việc xây dựng phong trào múa hát tập thể trong sân trường là một nhu cầu cần thiết, làm cho cuộc sống của các em thêm vui tươi, phấn khởi, lạc quan yêu đời. Qua múa hát tập thể góp phần giáo dục các em ý thức tổ chức kỷ luật, giúp cơ thể phát triển, rèn luyện tính bền bỉ dẻo dai, khéo léo trong cuộc sống.

2.2.2. Đưa các trò chơi – đồng giao vào hoạt động ngoại khóa

Trò chơi dân gian là sản phẩm sáng tạo của người dân. Nó là một thành tố văn hóa dân gian có từ thuở xưa và tồn tại cho đến nay. Tuy nhiên khi áp dụng những trò chơi này vào trường tiểu học Phan Bội Châu, có những biến đổi nhất định sao cho phù hợp với điều kiện môi trường học tập của các em.

* Tổ chức các trò chơi - đồng giao

Tổ chức các trò chơi – đồng giao vào hoạt động ngoại khóa chứa đựng những yếu tố độc đáo và phong phú. Nó không chỉ có ý nghĩa to lớn trong việc đáp ứng nhu cầu vui chơi cho trẻ mà còn nuôi dưỡng tình yêu trong tâm hồn trẻ với những giá trị truyền thống tốt đẹp, tăng cường hoạt động nghệ thuật và phát triển nhân cách trẻ hài hòa toàn diện.