Đưa trò chơi dân gian vào môn Hoạt động trải nghiệm

ở Tiểu học

           Trò chơi dân gian là một loại hình trò chơi do người dân lao động sáng tạo ra dựa trên hoạt động lao động thường ngày, dưới hình thức mô phỏng lại những hoạt động đó.

           Trò chơi dân gian gắn liền với cuộc sống của người dân, những trò chơi đơn giản, dễ chơi với những bài đồng dao âm điệu nhịp nhàng hoà quyện với những trò chơi, tạo nhịp điệu, làm cho trò chơi trở lên sống động, vui tươi, nhí nhảnh.

        * Có rất nhiều loại trò chơi dân gian như:

       - Trò chơi vận động

       - Trò chơi học tập

       - Trò chơi mô phỏng

       - Trò chơi sáng tạo.

         Việctổ chức trò chơi dân gian cho học sinh là một quá trình giáo dục vận dụng những kiến thức, kinh nghiệm quản lý và nghiệp vụ sư phạm để thu hút các em vào trò chơi và với sự chuẩn bị chu đáo với các điều kiện để trò chơi diễn ra, tạo cho các  một "sân chơi " tốt, lành mạnh và bổ ích, không chỉ có sự hiểu biết về trò chơi, được thoả mãn nhu cầu chơi mà còn tiếp nhận được kinh nghiệm xã hội lịch sử, nét đẹp, nét văn hoá của dân tộc ẩn chứa trong trò chơi dân gian.

       Trong năm dạy học lớp 1 vừa qua, tôi đã mạnh dạn áp dụng một số trò chơi dân gian sau vào môn Hoạt động trải nghiệm. Mỗi tuần học sinh được học 3 tiết Hoạt động trải nghiệm, tôi lồng ghép đưa trò chơi dân gian linh động vào tiết 1 và 3 của tuần. Và nó thực sự đã mang lại hiệu quả cả về thể lực, sức khỏe, tạo hứng thú cho các tiết học tiếp theo. Từ việc triển khai ở trên lớp, học sinh cũng thích thú chơi ở nhà và ở các sân chơi tập thể. Tôi xin trích dẫn một số trò chơi đó là:

       1. Trò chơi Chim bay cò bay

       a. Ưu điểm của trò chơi: góp phần bồi dưỡng kiến thức về vận động và rèn kĩ năng tập trung, phản xạ nhanh cho người chơi; tạo không khí vui chơi sôi nổi, đoàn kết; huy động được nhiều người tham gia chơi.

        b. Cách chơi, luật chơi:

        - Đội hình tập hợp vòng tròn, chọn 1 người quản trò đứng ở giữa, người chơi hướng mặt vào tâm.

        - Khi bắt đầu chơi, vòng tròn di chuyển theo chiều kim đồng hồ, người quản trò đi ngược chiều với vòng tròn, vừa đi vừa hô “ chim bay “ hoặc “ cò bay “ , bướm bay, bò bay.....rồi ngồi thụp xuống. Còn vòng tròn thì sẽ thực hiện động tác của con vật mà người quản trò hô. Khi người quản trò tiếp tục hô ; “ heo không bay “ , cá không bay” thì người chơi đứng im. Nếu người chơi nào thực hiện sai là thua, sẽ bị phạt theo yêu cầu của tập thê.

          2. Trò chơi Chi chi chành chành

          a. Ưu điểm: Trò chơi giúp học sinh tiếp cận với các bài hát đồng dao dân gian đã phần nào bị mai một trong thời gian gần đây; góp phần luyện tập phản xạ nhanh, tính tập trung cho người chơi...; tạo không khí vui chơi sôi nổi, hứng khởi cho mọi người tham gia.

         b. Cách chơi, luật chơi:

        - Đội hình vòng tròn, không hạn chế số người chơi, ít nhất từ ba người trở lên, cử ra một bạn làm cái, mỗi nhóm từ 5- 7 người. Như vậy một lớp sẽ tổ chức 5 – 7 nhóm tùy số lượng học sinh.

       - Khi bắt đầu chơi, người chơi sẽ được ôn trước và phải học thuộc bài đồng dao: Chi chi chành chành

(Chi chi chành chành, Cái đanh thổi lửa, Con ngựa đứt cương, Ba vương ngũ đế, Chấp chế đi tìm, Ù à ù ập! )

        + Khi đội hình đã tập hợp vòng tròn, nhóm chọn ra một người làm cái, người làm cái sẽ mở lòng bàn tay ra, những người chơi sẽ bỏ ngón tay trỏ vào lòng bàn tay người làm cái. Khi cả nhóm cùng đọc bài đồng dao, ai cũng phải chú ý. Đến khi người làm cái đọc đến chữ “ ập “ cuối cùng thì người làm cái sẽ nhanh chóng nắm chặt lấy bàn tay lại để nắm được ngón tay của người chơi, còn người chơi thì phải nhanh chóng rút tay ra.

       + Người cái nắm được tay ai thì người đó phải bị phạt theo như giao ước của tập thể. Nếu không nắm được tay ai thì sẽ làm lại từ đầu.

       - Với trò chơi này người làm cái phải đọc bài đồng dao to, rõ ràng nhất nhóm, không được nắm tay khi chưa đọc đến chữ “ ập “. Còn người chơi thì không được rút tay ra khi chưa đọc đến chữ cuối cùng. Lưu ý mọi người trong nhóm có thể thay nhau làm người cái.

         3.Trò chơi Nhảy bao bố

         a. Ưu điểm: Góp phần rèn luyện sức khỏe, sự khéo léo và khả năng giữ thăng bằng cho người chơi; Tạo không khí vui chơi sôi nổi, đoàn kết; dễ chơi, ai cũng có thể chơi được.

        b. Cách chơi, luật chơi:

        - Trò chơi phải được tiến hành trên địa hình bằng phẳng, phải có sự chuẩn bị : bao bố, kẻ vạch

        - Các nhóm chơi sẽ dàn thành đội hình hàng ngang trước kẻ vạch xuất phát.

        -  Khi chuẩn bị chơi, người chơi sẽ cho hai chân vào trong bao bố, kéo lên và buộc thắt lên đầu gối vừa khít 2 chân để không đi được. Nếu bao bố to thì người chơi có thể cầm hai mép bao lên ngang hông.

       - Khi nghe hiệu lệnh xuất phát, những người chơi bắt đầu nhảy về đích trước, người nào về sớm sẽ là người thắng cuộc.

      -  Nếu người chơi chạy hoặc đi là phạm quy, người chơi bị ngã là thua cuộc.

      4. Trò chơi Đẩy tay

      a. Ưu điểm:

       - Địa hình chơi có thể linh hoạt trong nhà, sân trường hay bãi cỏ; không phải chuẩn bị dụng cụ; luật chơi dễ nên mọi người dễ dàng tham gia.

      - Giúp rèn luyện thân thể, phản ứng nhanh nhẹn, tạo không khí vui vẻ khi chơi.

     b. Luật chơi, cách chơi:

      - Thời gian mỗi hiệp 5 – 7 phút, chơi theo nhóm đôi. Hai người chơi đứng đối diện nhau, cách nhau gần một cánh tay, chân thẳng, đầu và người thẳng, các ngón tay khép chặt liền nhau mở bàn tay ra phía trước áp lòng đôi bàn tay mình vào gần sát đôi bàn tay đối phương.

       - Khi có hiệu lệnh, người chơi nhanh chóng tìm cách đẩy tay đối phương làm cho đối phương loạng choạng, di chuyển chứ không đứng nguyên vị trí ban đầu. Người bị đẩy dùng sức của mình đẩy lại để dữ nguyên thế hoặc hạ thấp hai bàn tay xuống thật nhanh để đối phương ngã thfi mình sẽ thắng cuộc, còn nếu mình bị di chuyển ra khỏi vị trí là thua cuộc.

       - Lưu ý chỉ được đẩy bằng lòng bàn tay, nếu đẩy bằng người, chân, đầu...là phạm luật. Bàn tay lúc nào cũng phải xòe ra, chống ngược lên.

       5. Trò chơi Búng chun

       a. Ưu điểm :

       - Trò chơi này cần được khôi phục cho trẻ em vì nó góp phần rèn luyện sự khéo léo, nhanh nhẹn của bàn tay đồng thời phát huy tính sáng tạo, tính toán của người chơi để hoàn thành trò chơi.

       - Tạo không khí thư giãn, thoải mái

       - Địa điểm thì có thể linh hoạt, dễ thực hiện như mặt bàn, sân, nền nhà....

       b. Luật chơi, cách chơi:

       -  Chuẩn bị khoảng 10 dây chun/ nhóm 2 người

       - Khi hiệu lệnh bắt đầu, sau tiếng ‘ oẳn tù tì’  thì người thắng cuộc sẽ được đi trước. Bạn này sẽ tung những vòng dây chun sao cho nó rời rạc nhau, mỗi chiếc một nơi. Sau đó, người chơi sẽ dùng ngón tay để búng vòng chun này đè lên vòng chun khác, nếu hai vòng đè lên nhau là được ‘ ăn ‘ và sẽ nhặt lên làm của mình. Nếu búng mà không đè được thì bạn đối phương sẽ chơi. Cứ như vậy cho đến khi vòng chun trên sân không còn nữa. Kết thúc trò chơi, ai ăn được nhiều vòng chun nhất là người thắng cuộc.

       - Lưu ý vòng phải bằng cao su, đều nhau. Khi búng mà tay chạm vào vòng chun khác là phạm luật. Khi hết vòng trên sân, người chơi có thể tiếp tục cho “ mượn “ vòng để chơi tiếp.

        Ngoài ra còn có rất nhiều trò chơi khác như: Thả đỉa ba ba, Gọi tên hoa quả, rồng rắn lên mây, dung dăng dung dẻ, kéo co, vật tay....

       Trò chơi dân gian gắn bó với trẻ em Việt Nam từ nhiều đời nay. Mỗi loại trò chơi có một đặc điểm, quy luật, mang sắc thái khác nhau khiến trẻ em chơi không thấy chán. Hơn nữa các trò chơi dân gian lại dễ chơi, không cầu kì, tốn kém nên cần được gìn giữ và phát huy. Việc lồng ghép các trò chơi dân gian trong các môn học, nhất là trong môn Hoạt động trải nghiệm sẽ giúp cho các em cảm thấy thực sự thoải mái sau những giờ học căng thẳng, góp phần hoàn thành mục tiêu giáo dục tiểu học nói riêng và mục tiêu giáo dục đã đề ra.

                                     Hoàng Thị Hạnh, trường Tiểu học Thái Yên, Đức Thọ, Hà Tĩnh