I. LỜI MỞ ĐẦU

Học sinh lớp Hai hiện nay, ngoài bộ đồ dùng đồng bộ mà Bộ Giáo dục – Đào tạo đã trang bị, vở bài tập .v.v. theo tôi, bảng con là một đồ dùng học tập hữu ích. Bảng con  là phương tiện rất đơn giản, rẻ tiền mà lại hết sức thuận lợi và hiệu quả để kiểm tra kiến thức và rèn luyện kỹ năng cho học sinh trong nhiều môn học, đặc biệt là môn Toán. Vì vậy, trong dạy học, giáo viên cần tích cực vận dụng một cách hợp lý nhằm góp phần làm cho hiệu quả trong mỗi tiết học Toán được nâng cao.

II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I. Vai trò của bảng con

          Trong những năm qua, bảng con đã luôn là “Người bạn đồng hành” của học sinh Tiểu học trong quá trình học tập, đặc biệt là học sinh lớp 1, 2, 3. Hiện nay với nội dung và phương pháp dạy học mới, cùng với sách giáo khoa, vở ô ly, vở bài tập, bộ độ dùng học tập môn Toán thì một vật dụng cần thiết của các em trong mỗi tiết học toán là bảng con. Sử dụng bảng con có những ưu điểm đặc biệt đó là:

1. Với học sinh: Bảng con giúp các em

- Rèn kĩ năng thực hiện kỹ thuật tính.

- Rèn kĩ năng tính toán.

- Rèn kĩ năng trình bày.

- Rèn kĩ năng viết: Viết số, viết kí hiệu viết phép tính, kết quả tính, đơn vị đo (dm, l, kg, .v.v.).

- Rèn kĩ năng nhận xét kết quả của bạn và tự điều chỉnh kết quả của mình.

- Rút ngắn thời gian hoạt động.

- Thuận tiện trong sửa chữa (vì khi viết sai có thể sửa chữa dễ dàng như xóa rồi viết lại. Đây là ưu điểm vượt trội của bảng con, so với các loại thiết bị khác như vở … vì sửa chữa trong vở vừa khó vừa thiếu thẩm mỹ.).

2.Với giáo viên: Thông qua bảng con giáo viên có thể

- Kiểm tra đánh giá được kiến thức, kỹ năng của tất cả các đối tượng học sinh một cách đồng loạt, chính xác, tring một thời gian ngắn.

- Sửa lỗi, uốn nắn kịp thời sai sót của học sinh.

- Nhanh chóng nắm bắt được khả năng của từng học sinh cả về kiến thức lẫn kỹ năng để có Phương pháp dạy học phù hợp với các dối tượng học sinh.

II. Thực trạng việc sử dụng bảng con hiện nay

          Trong dạy học, quá trình sử dụng bảng con (dù ít hay nhiều) hầu hết giáo viên Tiểu học đều hiểu và nhận thấy được những ưu điểm cũng như lợi thế của nó, song bên cạnh đó còn có một số tồn tại:

- Bảng con hầu như chỉ được sử dụng nhiều và phát huy tối đa ưu điểm ở lớp Một.

- Việc sử dụng bảng con chỉ mang tính tự phát.

- Ngoài những giáo viên sử dụng bảng con rất hiệu quả thì đa phần giáo viên còn ngại sử dụng hoặc thậm chí không sử dụng loại đồ dùng học tập khá tối ưu này trong dạy học Toán Hai vì rất nhiều lý do như:

+ Lôi thôi, mất nhiều thời gian (vì phải lấy bảng, cất bảng, lau bảng …)

+ Không đảm bảo vệ sinh học đường (vì tiếng ồn, bụi phấn …)

- Một số giáo viên có sử dụng bảng con song lại hướng dẫn sử dụng chưa đúng cách, thiếu hiệu quả.

+ Sử dụng  chưa phù hợp một số loại kiến thức, kĩ năng.      

         Ví dụ : Sử dụng bảng con trong giải toán có lời văn …

          + Lạm dụng việc sử dụng bảng con dẫn đến làm ảnh hưởng thời gian rèn các kỹ năng khác.

          Ví dụ : Hầu hết bài tập đều được làm ở bảng con nên không rèn được kỹ năng trình bày vở, kỹ năng giải bài toán có lời văn …

          + Khai thác chưa triệt để tác dụng bảng con .

          Ví dụ: Chỉ dùng bảng con khi yêu cầu học sinh “Đặt tính và tính’’, “Tính’’. Thực tế thì bảng con có thể sử dụng ở rất nhiều dạng bài: “Tính nhẩm ’’, “ Tìm x”. Vì thế cho nên, trong rất nhiều giờ học toán mà tôi dự giờ vẫn còn một số tồn tại như :

         - Thiếu thời gian cho học sinh thực hành. Chẳng hạn có tiết học giáo viên chỉ mới tổ chức cho học sinh thực hành được 2 bài tập thì hết giờ .

         - Hình thức dạy học hơi đơn điệu, nhàm chán, không gây được hứng thú học tập cho học sinh . Vì trong tiết học tất cả các bài tập đều được thực hành làm ở bảng lớp học sinh làm vào vở .

         -  Giáo viên không bao quát hết được tất cả các đối tượng học sinh cho nên các học sinh khá giỏi thì tích cực làm bài còn học sinh yếu  không làm hoặc làm ít.

          Trên cơ sở hiểu rõ được những ưu điểm của việc sử dụng bảng con, đồng thời bản thân đã cố gắng nghiên cứu kĩ khi thiết kế bài dạy nhằm khai thác vận dụng loại đồ dùng dạy học này theo định hướng đổi mới việc dạy học môn Toán lớp Hai nên ngay từ đầu năm học tôi đã yêu cầu học sinh lớp mình :

- Chuẩn bị đầy đủ sách vở.

- Chuẩn bị đầy đủ đồ dùng học tập nhất là bảng con .Vì thế ở lớp tôi học sinh có đủ sách giáo khoa, vở bài tập, đồ dùng học tập, bảng con đạt 100 % . Song, qua nhiều năm dạy học, với việc sử dụng bảng con trên lớp, tôi đã rút ra được một số giải pháp như sau :

      III . Các giải pháp  thực hiện

      1. Phải định hướng phần kiến thức, dạng bài tập sẽ sử dụng bảng con

       Vì tất cả các bài tập ở sách giáo khoa mà học sinh cần phải thực hành không phải dạng bài nào cũng tiến hành làm các bảng con đạt hiệu quả cao mà chỉ nên sử dụng bảng con trong việc  :

-         Kiểm tra cách viết : Viết số, viết kí hiệu, viết tên đơn vị đo …

-         Kiểm tra kỹ thuật tính : Đặt tính, tính …

-         Kiểm tra kỹ năng tĩnh nhẩm, giải toán tình x ….

2. Chọn thời điểm sử dụng thích hợp

          Thông thường, thời điểm sử dụng bảng con thích hợp nhất là sau khi hình thành kiến thức mới để kiểm tra đồng loạt việc nắm kiến thức và rèn các kỹ năng cho học sinh.

           Ví dụ : Khi thực hành giải quyết các bài tập 1, 2….ở hầu hết các tiết học Toán.sử dụng bảng con

          3. Xác định rõ thời lượng học sinh sử dụng bảng con trong từng tiết học

          Lượng thời gian học sinh sử dụng bảng con chỉ nên chiếm một phần thích hợp trong quá trình thực hành luyện tập của học sinh và phải đảm bảo đầy đủ để học sinh giải quyết được những bài tập thích hợp với số lần sử dụng cụ thể (1, 2,…lần ). Tránh lạm dụng gây mất thời gian, không rèn được các kỹ năng khác cho học sinh.

           Ví dụ : Bài “13 trừ đi một số ” nên hoạt động bảng con trong 2 lần với thời gian 8 – 10 phút.

           4. Xác định rõ số lượng bài làm sẽ làm ở bảng con

           - Số lượng bài tập thực hiện ở bảng con chỉ nên từ 1 hoặc 2 dạng bài/ 1 tiết.

            Ví dụ : Dạng “Tính ”, “Đặt tính rồi tính’’ hoặc “Tính”, “Tìm x ” …

- Số lượng các phép tính trình bày trên bảng con mỗi lần giơ bảng phải phù hợp với kích thước của bảng, tùy dạng bài…để việc trình bày vừa đảm bảo tính khoa học vừa mang tính thẩm mĩ.

 Ví dụ : + Với dạng bài “Tính ” nên trình bày 2 phép toán/ 1 lần giơ bảng.

             + Với dạng bài tìm x nên trình bày 1 phép toán/ 1 lần giơ bảng.

                       +  Với dạng bài tính nhẩm nên trình bày 3 phép toán/ 1 lần giơ bảng. …

           5. Quy định rõ nề nếp hiệu lệnh bằng kí hiệu khi yêu cầu học sinh sử dụng bảng con

           Các kí hiệu mà giáo viên sử dụng ở bảng lớp ( ghi ở phía góc trái bảng ) rất có hiệu lực vì :

            - Đối với học sinh lớp Hai, lệnh bằng kí hiệu tạo cho các em nề nếp thực hiện đồng loạt. Đồng thời rèn cho các em thói quen biết tập trung chú ý cao để làm đúng lệnh của giáo viên .

            - Đối với giáo viên: Thể hiện rõ vai trò tổ chức hướng dẫn của Thầy, tránh cho giáo viên phải nói nhiều .

            Vì hế giáo viên cần quy định rõ ( ngay từ đầu năm học ), cụ thể hóa hiệu lệnh bằng kí hiệu ở góc trái bảng. Giáo viên nên nêu lệnh sử dụng bảng trước ( để học sinh chuẩn bị bảng ) rồi mới yêu cầu làm bài tập sau để tiết kiệm thời gian và giúp học sinh tập trung làm việc hơn.

             Ví dụ: - Yêu cầu học sinh sử dụng bảng giáo viên ghi B

                        - Yêu cầu học sinh sử dụng bảng lần 1, giáo viên ghi B1

                        - Yêu cầu học sinh sử dụng bảng lần 2, giáo viên ghi B2

                        - Yêu cầu học sinh cất bảng, giáo viên gạch chéo lên kí hiệu sử dụng bảng

             6. Quy định rõ cách giơ bảng

              Để học sinh thực hiện đồng đều đẹp và đạt hiệu quả cao, giáo viên cần quy định rõ thao tác sử dụng bảng. Làm bài xong lật úp mặt bảng, gác hờ trên quyển sách, (tránh bị xóa nhòa kết quả), giơ tay phải lên (để giáo viên nhận biết rõ học sinh đó đã thực hiện xong yêu cầu), giáo viên căn cứ vào số lượng học sinh giơ tay và gõ thước theo quy định (đã cho học sinh tập thành thạo):

               + Tiếng thứ nhất: Học sinh giơ bảng lên quay về phía trước (để giáo viên kiểm tra kết quả thực hành của học sinh).

               + Tiếng thứ hai: Học sinh quay bảng ra sau theo chiều từ trái sang phải cao ngang đầu để các bạn theo dõi kết quả của mình.

               + Tiếng thứ ba: Học sinh quay tư thế ban đầu để giáo viên kiểm tra lần cuối.

               + Hai tiếng: Học sinh đặt bảng xuống bàn phía trước mặt, đồng thời nghe giáo viên nhận xét kết quả để tự kiểm tra đối chiếu với bài làm của mình, nhận rõ đúng sai.

7. Nhận xét kết quả làm bài của học sinh trên bảng con.

                 Đây là hoạt động quan trọng và hiệu quả giáo dục cao mà chỉ ở bảng con mới thực hiện được vì: Sử dụng bảng con giúp học sinh trực quan được những bài làm tốt của bạn để học tập (thông qua việc nhận xét, chữa bài trên bảng của giáo viên). Sử dụng bảng con trong học tập HS trực tiếp được nhận xét, nêu cách sửa sai (nếu có) và tự chữa được bài làm sai của mình. Vì thế khi nhận xét đánh giá kết quả phải chú ý xác định rõ các đối tượng:

- Hoàn thành tốt: Giải đúng, trình bày đẹp, khoa học.

- Hoàn thành: Giải đúng nhưng trình bày chưa khoa học, chưa đẹp.

- Chưa hoàn thành: Giải chưa đúng hoặc chưa xong, trình bày chưa đẹp…

Giáo viên cần căn cứ vào mức độ hoàn thành để ghi điểm, động viên kịp thời đối với những học sinh làm tốt, còn những học sinh làm chưa tốt giáo viên kịp thời hướng dẫn HS phát hiện chỗ sai và tự chữa bài của mình.

8. Một số lưu ý khi hướng dẫn học sinh sử dụng bảng con

- Loại bảng: Nên dùng loại bảng do công ti thiết bị và đồ dùng dạy học sản xuất với kích thước 20 cm x 30 cm, chất liệu nhẹ, có dòng kẻ.

- Phấn viết bảng: Nên dùng phấn không bụi

- Khăn lau bảng: Bằng xốp và đủ ẩm

         (Hiện nay trên thị trường đã có loại hộp riêng có 2 ngăn dùng để đựng phấn và khăn lau bảng rất thuận tiện)

          - Để đảm bảo vệ sinh: Khi xóa bảng giáo viên hướng dẫn HS để bảng dưới gầm bàn và dùng khăn lau ẩm đẩy nhẹ để xóa hết phấn, tránh dùng tay xóa  hoặc xóa mạnh làm bụi vương vào quần áo, sách vở

Người viết: Nguyễn Thị Lan